“`html
Gündem
İran’da kanlı protestolar kontrol altına alındı: Sokaklar sessiz ama öfke hala mevcut
İran’da Aralık ayı sonunda başlayan ve rejime karşı sert bir boyut kazanan protestolar, güvenlik güçlerinin sert müdahale yöntemleriyle şu an için kontrol altına alınmış görünmekte. Ancak aktivistler ve analiz uzmanları, ülkede pratikte bir sokağa çıkma yasağı uygulandığını belirtirken, bastırılan öfkenin yeniden patlak vermesinin kaçınılmaz olduğunu vurguluyor.
Özet:
İran’da Aralık ayı sonunda başlayan protestoların, güvenlik güçlerinin sert müdahaleleriyle şu an için bastırıldığı görülüyor. Aktivistler, ülke genelinde fiili bir sokağa çıkma yasağı uygulandığını belirtirken, bastırılan öfkenin yeniden patlayabileceği uyarılarında bulunuyorlar.
İran’da güvenlik güçlerinin olağanüstü sert müdahalesi, göstericileri şu an için sokaklardan çekilmek zorunda bıraktı. Ülkede bir haftadır süren internet kesintisi nedeniyle doğru bilgi almak güç olsa da, telefonlar üzerinden, sınırlı sayıda Starlink uydu terminali ile ve ülkeden ayrılan İranlılardan gelen bilgiler, protestoların büyük oranda bastırıldığını gösteriyor.
Protestolar, Aralık ayı sonlarında başkent Tahran’da artan enflasyon ve İran riyalinin hızla değer kaybetmesine karşı sloganlarla başlamış, kısa sürede ülke genelinde yankı bulmuştu. Yetkililer, protestoların büyümesiyle interneti neredeyse tamamen kapatmış ve güvenlik güçleri sert müdahale yöntemlerine başvurmuştu.
“Şehirler sessiz, sokaklar silahlı”
Gelen bilgiler, İran kentlerinde hâkim olan korkutucu bir sessizliği ortaya koyuyor. Sokaklarda ağır silahlı güvenlik güçleri devriye geziyor; birçok bölgede fiili bir sokağa çıkma yasağı uygulanmakta.
ABD’de yaşayan İranlı aktivist Mehdi Yahyanejad, ülkelerine yüzyüze gelmiş olan yüzlerce Starlink terminalinin girmesine yardımcı olunduğunu ve bunların yerel gazeteciler tarafından kullanıldığını belirtiyor. “Maalesef baskı o kadar sert oldu ki protestolar neredeyse tamamen durdu,” diyen Yahyanejad, “Her yerde güvenlik güçleri var. Ülkede bir korku iklimi hâkim,” ifadelerini kullandı.
Protestolar bastırıldı ama tamamen sona ermedi
Aktivistlere göre son günlerde açık protestoların azalmış olsa da, rejime yönelik öfke tamamen yok olmuş değil. Bazı mahallelerde halk, evlerinin pencerelerinden sloganlar atıyor, genç gruplar hızlıca toplanarak güvenlik güçleri gelmeden dağılma yöntemlerine başvuruyorlar.
Yahyanejad, ABD’den somut bir askeri müdahale gerçekleşmediği sürece protestoların yakında kitlesel şekilde yeniden başlamasını beklemediğini belirtiyor. “ABD’den bir adım gelmezse, protestoların kısa vadede yeniden başlaması zor,” değerlendirmesini yapıyor.
Ölüm sayısı binleri aşıyor
Washington merkezli İran İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA), bugüne kadar 2.800’den fazla protestocunun yaşamını yitirdiğini, yaklaşık 1.700 ölümün daha incelendiğini bildirdi. HRANA’ya göre 22 bin civarında kişi gözaltına alındı.
Bu sayıların bağımsız bir şekilde doğrulanamadığını vurgulayan HRANA, İran yönetiminin resmi bir bilanço açıklamadığını, İran’ın dini lideri Ali Hamaney‘in cumartesi günü yaptığı konuşmada “binlerce kişinin öldüğünü” kabul ettiğini belirtiyor. İranlı yetkililer ise, ölenlerin önemli bir bölümünü “İsrail ve ABD destekli teröristler” olarak adlandırarak, güvenlik güçlerini sorumlu tutmaktan kaçınıyor.
Hastaneler bile güvenli değil
Aktivistlerin dikkat çekici iddialarından biri, yaralı protestocuların hastanelerde dahi güvende olmadıkları yönündedir. Yahyanejad, birçok yaralının güvenlik güçlerinin hastanelerde beklediğinden haberdar olduğu için tedaviye gitmekten korktuğunu bildirmiştir.
Bazı videolar, hâlâ tıbbi ekipman bulunan cesetlerin başından vurulduğunu göstermektedir. İranlı doktor Yasser Ghorashi, bu görüntülerin hastane prosedürleriyle çelişkili olduğunu ve İran’da morga gönderilen cesetlerin tüm tıbbi ekipmanlardan arındırıldığını ifade ediyor. Batı İran’daki İlam kentinde hastanelere yapılan baskınların belgeleri, bağımsız kaynaklarca doğrulanmıştır.
Trump’tan sert mesajlar, ama askeri adım yok
ABD Başkanı Donald Trump, protestoların ilk günlerinde İran’ı sert bir şekilde uyarmış ve güvenlik güçlerinin barışçıl göstericileri öldürmesi durumunda ABD’nin askeri bir karşılık verebileceğini belirtmiştir. Ancak sonraki açıklamalarında Trump, İran’a yönelik bir saldırı kararının kendisi tarafından verilmediğini ve şu an için böyle bir adım atmayacağını söylemiştir.
Trump ayrıca, İran yönetiminin 800’den fazla planlanan idamı iptal ettiğini iddia ederek rejimi bu karar nedeniyle övmüştür. Ancak İran makamları bu iddiayı yalanlamıştır. İran Yargı Erki Başkanı, daha önce gözaltına alınanlar için hızlı yargılama ve infaz sinyali vermişti.
Rejim protestoları “ekmek isyanı” olarak yorumluyor
Uzmanlara göre, protestoların temel sebebi ekonomik sıkıntılardır. Hızla değer kaybeden riyal, ticareti ağır bir şekilde etkiledi. Yoksulluk, uluslararası yaptırımların yanı sıra kötü yönetim nedeniyle hızla yayılmaktadır. İran, dünyanın en büyük ikinci doğal gaz rezervine sahip olmasına rağmen su, elektrik ve gaz sıkıntısı çekmektedir. Çevresel tahribat ve altyapı ihmali kalıcı hasarlara yol açmaktadır.
Hamaney, protestoları başlatan esnaf ve tüccarların “haklı ekonomik şikayetleri” olduğunu kabul etmekle birlikte, çözüm sorumluluğunu yine “düşmanlara” yüklemiştir.
Uzlaşan görüş: Protestolar geri dönecek
Güvenlik aygıtlarının -özellikle Devrim Muhafızları’nın- bu ana kadar liderliğe sadık kalması, rejimin kısa vadede ayakta kalmasını sağlıyor. Ancak uzmanlar, bu sessizliğin kalıcı olmadığını belirtiyor.
ABD’nin olası askeri müdahalesine dair söylemler, protestoculara “yardım yolda” algısı yaratıyor olsa da, mevcut durumda rejimi sarsacak bir dış müdahale ufukta görünmüyor. İran’daki son durumu özetleyen görüşler şu şekilde: Protestolar bastırıldı, ancak nedenleri ortadan kalkmadı.
İnternet hâlâ büyük ölçüde kapalıyken, ülkedeki gerçek tansiyonun ne zaman ve nasıl yeniden yükselebileceği belirsizliğini koruyor.
Kaynak: BBC, ABC News, HRANA
Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz? Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik ücretlidir. Koşulları öğrenmek için bize e-mail atın: [email protected]
“`
